Kramsk   ::   Kontakt


Kramsk

Kramsk na starych fotografiach

W XII wieku mamy pierwsze informacje o Kramsku. W 1255 roku wspomina się o istnieniu drewnianego kościółka w Kramsku. Jednakże przypuszczać należy, że życie ludzkie w osiedlu Kramsk o wiele wcześniej istniało. Był to teren niewielki, zewsząd otoczony mokradłami i błotnistymi łąkami. Ze względów obronnych nadawał się na budowę grodu. Świadczą o tym znajdowane przypadkowo liczne wykopaliska w postaci naczyń glinianych i urn z prochami ciałopalnymi. Spotyka się również groty od strzał, oszczepy wykonane z żelaza a nawet okucia do tarcz przypominające swym wyglądem pochodzenie z okresu rzymskiego.

Z zebranych relacji będących wspomnieniami jakie zachowały się po przodkach dowiedzieć się można, że istniała dawno jeszcze przed kościołem drewnianym świątynia pogańska zwana Chram. Stąd można wysnuć wniosek, że znajdowało się tu osiedle jeszcze z czasów pogańskich. Z biegiem czasu nazwa Chram mogła przekształcić się w Chramsk a następnie w Kramsk. Data w której wspominamy o Kramsku wiąże się z kolonizacją na prawie niemieckim. Mogli również przybywać na ten teren osadnicy z Niemiec czy też z Rusi i budować wieś. Jeden z nich mógł założyć Kram - czyli sklep i stąd z biegiem czasu mogła się ustalić wśród miejscowej ludności nazwa Kramsk. Jednak należy przyjąć, że słuszniejszą hipotezą jest pochodzenie Kramska od świątyni zwanej Chram.

Koloniści mogli lokować wieś w miejscach istniejącej już dawniej osady. Na naszym terenie znajduje się dużo rodzin o nazwisku "Rusin". Zajmują się pochodzeniem tego nazwiska możemy dojś do wniosku, że byli to ludzie pochodzący z Rusi. Przybyli na ten teren jako osadnicy lub zostali osiedleni przymusowo jako jeńcy wojenni. Historia Kramska, jako niewielkiego osiedla nie jest nam dokładnie znana, nie ma ciągłości w ustaleniu dziejów w poszczególnych okresach historycznych, dlatego też wiadomości są skąpe i nie zachowują ciągłości.

Po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku Kramsk dostaje się pod panowanie pruskie. W sąsiednich wsiach osiedliło się kilkanaście rodzin kolonistów niemieckich. Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku Ziemia Konińska wraz z Kramskiem należy do Guberni Kaliskiej i wchodzi w skład Królestwa Polskiego będącego pod panowaniem Rosji carskiej.

Z powstania styczniowego mamy ciekawe wiadomości o Kramsku w pamiętnikach naczelnika władz powstańczych na powiat koniński Juliana Wieniawskiego. W połowie maja, już po klęsce wojsk powstańczych pod Ignacewem, przybył do Kramska dość silny oddział powstańczy pod dowództwem pułkownika Ludwika Oborskiego liczący ponad 500 ludzi. Oddział składał się z kawalerii, strzelców, kosynierów. W dworze Ksawerego Makarowicza rozlokował się sztab pułkownika Obarskiego z liczną, dobrze wyćwiczoną kawalerią. W osadzie Kramsk kwaterowowali strzelcy i kosynierzy. Pamiętnikarz wspomina, że Kramsk był kolonią ludną przypominającą miasteczko. Po dwudniowym postoju w Kramsku oddział pułkownika Obarskiego wyruszył w kierunku Chocza, gdzie miały zebrać się główne siły powstańcze. Do przewiezienia strzelców, kosynierów i sprzętu wojskowego zarekwirowano podwody z sąsiedniego folwarku w Wysokim należącego do dziedzica Lalewicza.

W XIX wieku w Kramsku znajdowała się szkoła rosyjska o jednym nauczycielu, karczma, piekarnia, dwie kuźnie. Spośród rzemieślników należy wymienić dwóch szewców, dwóch stolarzy, trzech pilarzy, dwóch cieśli, dwóch murarzy, czterech rzeźników, w tym dwóch żydowskich, jeden bednarz, jeden dekarz i czterech krawców, w tym dwóch Żydów. W Kramsku odbywały się również raz w miesiącu jarmarki. W czasie I wojny światowej w 1914 roku po wycofaniu się wojsk rosyjskich i policji wkroczyły wojska niemieckie. W 1914 roku na polach Kramska przymusowo lądował dwupłatowy samolot niemiecki uzbrojony w karabin maszynowy. Była to wielka sensacja dla ludności, po raz pierwszy zobaczono samolot.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku władzę administrayjną w Kramsku przejęli Polacy. Obok urzędu gminnego powstała polska szkoła 7-klasowa. Powstał również w roku 1918 Urząd pocztowy. W kwietniu 1925 roku prawie cały Kramsk został zniszczony przez pożar. Ludność Kramska z wielkim wysiłkiem przystąpiła do odbudowy spalonej osady.

W okresie międzywojennym w Kramsku było wielkie bezrobocie. Sąsiednie wsie były przeludnione. Ludność wyjeżdżała na sezonowe prace do Niemiec, na folwarki w poznańskie i na Pomorze. Kramsk wraz z Łęgami liczył wówczas 960 mieszkańców. Po klęsce w 1939 roku nastąpiła okupacja hitlerowska. Niemcy bardzo okrutnie obchodzili się z Polakami również na terenie Kramska. Ludność polską maltretowano. Nastąpiły masowe wysiedlenia Polaków z gospodarstw a w ich miejsce osadzano Niemców. Wywożono na przymusowe roboty do Nimiec i wysiedlano do Generalnej Gubernii. Dzieciom polskim nie wolno było chodzić do szkoły. Niemcy spalili bibliotekę, po domach nie było wolno trzymać polskich książek.

W dniu 21 stycznia 1945 roku wczesnym rankiem wkraczają do Kramska pierwsze oddziały wojsk radzieckich, witane z radością przez miejscową ludność. Kramsk został wyzwolony. Przystąpiono do organizowania miejscowych władz ludowych.



Powyższy tekst to opracowanie Kazimierza Wróbla - "Z dziejów historii Kramska", który jest jednocześnie wstępem "Kroniki Kramska".